Elke graad telt: wat kost hittestress jouw bedrijf?

Hittestress is daarom meer dan een paar warme dagen in de zomer. Het kost melk, geeft extra druk op de gezondheid en kan ook later nog gevolgen hebben. Denk aan slechtere vruchtbaarheid, meer mastitis en minder liguren. Juist daarom is het belangrijk om niet pas in te grijpen als koeien zichtbaar last krijgen van de warmte.

Ventilatie, drinkwater en voermanagement zijn daarbij belangrijk. Maar ook het ligbed speelt een grotere rol dan vaak wordt gedacht. Want een koe die graag ligt, herkauwt beter, rust meer en houdt de productie beter vast. Een droog en comfortabel ligbed helpt dus ook in de strijd tegen hittestress.

 

Hittestress begint eerder dan je denkt

Bij hittestress wordt vaak alleen naar de temperatuur gekeken. Maar voor koeien telt ook de luchtvochtigheid mee. Warme, vochtige lucht voelt benauwder aan. Daardoor kan een koe haar warmte minder goed kwijt.

Daarom wordt in de praktijk steeds vaker gekeken naar de THI: de Temperature Humidity Index. De THI combineert temperatuur en luchtvochtigheid in een waarde. Hoe hoger de THI, hoe groter het risico op hittestress.

Een koe laat hittestress uiteindelijk zelf zien. Ze gaat meer staan, hijgt sneller, vreet minder en ligt minder lang. Maar als je dat ziet, ben je vaak al te laat. De THI helpt om eerder in te grijpen. Nog voordat de eerste duidelijke signalen zichtbaar zijn.

Je kunt de THI bepalen door in de stal de temperatuur en relatieve luchtvochtigheid te meten. Dat kan met een thermo-/hygrometer, klimaatcomputer of stalmonitoringssysteem. Sommige meters geven de THI direct weer. Meet vooral op koeniveau: bij de ligboxen, het voerhek en in de wachtruimte. Daar ervaart de koe het stalklimaat echt.

Voor melkvee geldt:

THI-waarde	Mate van hittestress
Onder 68	Geen stress
68 tot 72	Lichte stress
72 tot 78	Matige stress
78 tot 84	Hoge stress
Boven 84	Zeer hoge stress

 

Bij een temperatuur van 28 graden Celsius en een relatieve luchtvochtigheid van 70% komt de THI al rond de 78 uit. Dat betekent hoge hittestress. Precies dit soort weer zien we steeds vaker: warm, vochtig en soms met weinig wind.
Wordt de THI te hoog? Dan kun je eerder schakelen. Zet extra ventilatie in, controleer drinkwater, verwijder natte plekken sneller en houd het ligbed droger. De THI vervangt het kijken naar de koe niet. Het helpt je juist om hittestress voor te zijn.

 

Wat kost hittestress in de praktijk?

Hittestress lijkt soms tijdelijk. Een paar warme dagen en daarna koelt het weer af. Maar de kosten kunnen snel oplopen.
Bij matige hittestress kan de melkproductie al met 0,5 tot 2 kilo per koe per dag dalen. Bij hogere stress loopt dit op naar 2 tot 5 kilo melk per koe per dag. Daarnaast neemt de kans op vruchtbaarheidsproblemen en gezondheidsproblemen toe.

Ook minder liggen kost melk. Een uur minder liggen kan al 1 tot 1,7 kilo melk per koe per dag schelen. Dat maakt het ligbed in warme periodes extra belangrijk. Koeien moeten niet alleen kunnen liggen. Ze moeten ook graag willen liggen.

Neem een bedrijf met 150 melkkoeien en 10 dagen hoge hittestress. Bij 2 kilo melkverlies per koe per dag en een melkprijs van EUR 0,50 per kilo betekent dat:

150 koeien x 2 kilo x 10 dagen x EUR 0,50 = EUR 1.500 melkverlies

Daarbij zijn extra kosten door mastitis, vruchtbaarheidsverlies en minder liguren nog niet meegerekend. Meer mastitisgevallen kunnen honderden tot meer dan duizend euro extra kosten. Een lagere drachtigheid kan zomaar EUR 1.000 tot EUR 2.000 kosten. Hittestress raakt dus niet alleen de melkproductie. Het raakt het rendement van het hele bedrijf.

 

Waarom strooisel invloed heeft op hittestress

Bij hittestress denk je al snel aan ventilatoren, water en voeropname. Logisch, want die maatregelen zijn belangrijk. Maar het ligbed verdient net zoveel aandacht. Een nat, warm of broeiend strooiselpakket werkt in de zomer tegen je. Het houdt warmte en vocht vast. Daardoor wordt het ligbed minder aantrekkelijk. Koeien blijven langer staan, liggen minder en krijgen minder rust. Dat heeft direct invloed op productie, klauwgezondheid en uiergezondheid.

Warm strooisel kan ook invloed hebben op de luchttemperatuur in de stal. Hoe warmer het strooisel en hoe groter het oppervlak, hoe groter het effect. Vooral strohokken hebben invloed op de temperatuurstijging in de hele stal. Een strohok in een grote stal kan de gemiddelde staltemperatuur in potentie met circa 1 tot 2 graden Celsius stijgen. Lokaal bij het strohok kan dat effect nog groter zijn. In een kapschuur waar het volledige oppervlak uit strohok bestaat, kan de temperatuur bij weinig wind of slechte ventilatie zelfs 5 graden oplopen. Dat maakt strooiselmanagement in de zomer geen bijzaak. Het is onderdeel van het voorkomen van hittestress.

Een droog en comfortabel ligbed in de potstal met Bergkorrel Pro.

 

Droog strooisel en een koel ligbed helpt koeien langer liggen

Een droog en rul ligbed helpt op meerdere manieren. Droog strooisel warmt minder snel op dan een nat, dicht en broeiend pakket. Het neemt vocht uit mest en urine op. Daardoor blijft het ligbed koeler, schoner en comfortabeler.
Dat merk je aan het gedrag van de koe. Een droge box nodigt uit om te liggen. En juist in warme periodes is dat belangrijk. Koeien staan dan sneller om warmte kwijt te raken. Als het ligbed ook nog warm, vochtig of vuil is, wordt de drempel om te gaan liggen alleen maar groter.

Een droog ligbed helpt ook om de bacteriedruk te beperken. Warme en vochtige omstandigheden zijn gunstig voor bacteriegroei. Dat vergroot de kans op vuile uiers, vochtige hakken en mastitis. Door natte plekken dagelijks te verwijderen en met goed absorberend strooisel te werken, verlaag je dat risico.

Goed strooisel voorkomt hittestress niet in zijn eentje. Maar het helpt wel om de stal droger, frisser en comfortabeler te houden. En dat levert juist in warme periodes veel op.

 

Praktisch per staltype

Ligbox:
In een ligboxenstal draait het vooral om droge, rulle boxen. Strooi liever vaker en dunner in dan af en toe veel. Trek vastliggende boxvulling regelmatig los. Verwijder natte plekken direct. Zorg daarnaast voor luchtverplaatsing boven de boxen. Een droge box helpt de koe om langer te blijven liggen.

Tip: wil je het ligbed ruller en droger houden? Meng dan een gepelleteerd product door je bestaande mengsel. De korrels nemen extra vocht op en vallen uiteen in het ligbed. Zo blijft de box makkelijker rul en wordt vocht uit mest en urine sneller gebonden.

Potstal:
In een potstal is het belangrijk om broei te voorkomen. Houd de bovenlaag luchtig en werk absorberend materiaal goed door. Let extra op drinkplaatsen, voerhekken en looppaden. Daar ontstaan vaak de eerste natte plekken. Krijgen dieren natte flanken of poten? Dan is de bovenlaag vaak te vochtig. Streef naar een droge, frisse bovenlaag en voorkom dat het pakket te warm wordt.

Tip: in een potstal wil je volume houden, maar ook vocht sneller vastleggen. Berg PotstalmixFX combineert volume met vochtopname en FX-mineralen. Het fijngemalen stro zorgt voor het volume, de korrels helpen om vocht te binden en de FX-mineralen dragen bij aan een hygiënischer strooiselpakket. Zo houd je de pot ook in warme periodes schoon en droog. 

Kalverhokken
Ook in kalverhokken is droog strooisel belangrijk. Kalveren zijn gevoelig voor warmte, vocht en infectiedruk. Ze moeten zichtbaar droog kunnen liggen. Een praktische test: wordt je knie nat als je tien seconden contact maakt met het strooisel? Dan is het te vochtig. Verwijder natte plekken dagelijks en strooi bij warm, benauwd weer vaker bij.

Tip: Bergkorrel Pro is juist in kalverhokken interessant door de hoge vochtopname en korte deeltjeslengte. De korrel neemt vocht snel op en valt daarna uiteen tot een droge, comfortabele laag. Daardoor blijft het ligbed langer droog en koel waardoor de kalveren op een schoon ligbed liggen. Dat helpt om de infectiedruk te beperken en geeft minder werk met bijstrooien. Een praktijkmeting van Bergkorrel Pro in vergelijking met stro laat zien dat de CO₂-waarde met 40% daalt en de ammoniakconcentratie met > 50%.

Wat levert goed strooisel op in warme periodes?

Goed strooisel is geen vervanging voor ventilatie, voldoende drinkwater of goed voermanagement. Maar het ondersteunt deze maatregelen wel.

• meer liguren
• minder vocht in het ligbed
• minder opwarming van het strooiselpakket
• lagere bacteriedruk
• minder vuile uiers en vochtige hakken
• meer rust in de stal
• behoud van melkproductie tijdens warme periodes

Daarmee is strooisel een praktisch stuurmiddel. Zeker op dagen dat temperatuur, luchtvochtigheid en weinig wind samenkomen.

 

Stuur op tijd bij 

Hittestress begint niet pas op het moment dat koeien gaan hijgen of minder vreten. Vaak bouwt het al eerder op, door een combinatie van temperatuur, luchtvochtigheid, weinig luchtverplaatsing en een ligbed dat vocht vasthoudt.

Wie in warme periodes op tijd stuurt, voorkomt dat kleine signalen grote gevolgen krijgen. Meet de THI, kijk naar je koeien en controleer dagelijks het ligbed. Zo zie je sneller waar extra actie nodig is.

Een droge, frisse en comfortabele ligplek helpt koeien om rust te pakken, ook als het buiten warm is. En juist die rust maakt in de zomer het verschil voor gezondheid, productie en werkplezier in de stal.

Wil je weten welk strooisel past bij jouw stal en zomermanagement? Neem contact op met een van onze adviseurs. We denken graag mee over een ligbed dat droog, fris en comfortabel blijft.